Doe-het-zelf orang-oetans

We ontdekken steeds meer over dieren die ‘gereedschappen’ gebruiken in hun dagelijkse leven. Dieren die in een groep leven, kunnen dit soort vaardigheden van elkaar leren en aan elkaar doorgeven. Wetenschappers noemen dit fenomeen ‘culturele overdracht’.

Het eerste gedocumenteerde geval van wilde orang-oetans die gereedschappen maakten en gebruikten stamt uit 1996, en dit betrof een populatie orang-oetans in Indonesië. Ze gebruikten zelfgefabriceerde gereedschappen om insecten of zaden mee los te peuteren.

Wetenschappers vervolgden hun studie door te kijken hoe het gebruik van gereedschappen onderling verschilde tussen groepen orang-oetans die in verschillende regio’s leefden. Ze vergeleken zes groepen uit zes verschillende gebieden. Het bleek dat de populaties er verschillende gewoonten op nahielden en dat de verschillen tussen de gebieden die het verst uit elkaar lagen het grootst waren. Orang-oetans die in grotere groepen leefden en dus sociaal gezien toleranter waren gebruikten meer gereedschappen dan geïsoleerde groepen.

Dit onderzoeksmateriaal leek erop te wijzen dat gedragsverschillen cultureel bepaald waren. Ten eerste omdat de verschillen groter waren naarmate de groepen verder uit elkaar leefden en ten tweede omdat er meer gereedschappen werden gebruikt in een groep naarmate de groep socialer ingesteld was. Dus sociaal contact bevordert culturele overdracht.

In dit filmpje is te zien hoe orang-oetangs in een opvangcentrum het gedrag van mensen kopiëren door ze te observeren. Ze hebben geleerd hoe ze moeten kanoën, schilderen, zich met zeep moeten wassen en zelfs hoe ze een zaag moeten gebruiken!



Orang-oetans zijn fascinerende dieren, maar ze worden helaas bedreigd. Hun natuurlijk habitat, het regenwoud, wordt met de dag kleiner, omdat er nog steeds veel gekapt wordt ten behoeve van de hout- en landbouwsector (denk bijvoorbeeld aan palmolieplantages, palmolie wordt in veel producten over de hele wereld verwerkt). U kunt ervoor kiezen om producten te kopen waar geen palmolie in zit verwerkt. Sommige producenten gebruiken ook duurzaam geproduceerde palmolie.

Met dank aan het Tasikoki Wildlife Rescue Centre voor de foto's

Bronnen:
van Schaik C.P., Fox,E.A., Sitompul AF. (1996). Manufacture and use of tools in wild Sumatran orangutans – implications or human evolution. Naturwissenschaften 83: 186-188.

van Schaik C.P., Knott C.D., (2001) Geographic variation in tool use on Neesia fruits in orangutans. American Journal of Physical Anthropology 114:331-342

van Schaik C.P., van Noordwijk M.A., Wich, S.A. (2006) Innovation in wild Bornean orangutans (Pongo pygmaeus wurmbii). Behaviour 143: 839-876

van Schaik C.P., Ancrenaz M., Borgen G., Galdikas B., Knott C.D., Singleton I., Suzuki A., Utami S.S., Merrill M. (2003). Orangutan cultures and the evolution of material culture. Science 299: 102-105

Slimme Karta: een orang-oetan met een missie

Karta, een 27-jarige orang-oetan, ontsnapte uit haar dierentuinverblijf door de draden van het schrikdraad met een stok zo te draaien dat er kortsluiting ontstond. Volgens Sky News “stapelde Karta vervolgens allerlei rommel op elkaar, zodat ze over een betonnen muur met glas kon klimmen”.

Karta kwam zelf binnen een uur alweer terug. De directeur van de dierentuin zegt dat Karta “heel vindingrijk” is. Ze zit altijd met grote interesse te kijken naar de medewerkers van de dierentuin die druk zijn met hun dagelijkse bezigheden, waarschijnlijk om te kijken of ze er wat van kan leren!

Veel dieren, waaronder grote mensapen, varkens en olifanten, hebben een bepaald soort intelligentie ontwikkeld waarmee ze optimaal gebruik kunnen maken van hun complexe leefomgeving. Orang-oetans leven in het wild in het Indonesische regenwoud, een van de plekken ter wereld met de grootste biodiversiteit.



Wij van Dierenlevens.nl zijn enigszins bezorgd over het feit dat er in de video wordt gezegd dat Karta’s vrijheid nu zal worden "beperkt". Voor de algehele veiligheid is dat natuurlijk beter, maar zo’n dierentuinverblijf is waarschijnlijk niet de beste omgeving voor haar. De dierentuin heeft duidelijk veel moeite gedaan om haar omgeving zo uitdagend mogelijk voor haar te maken, maar het feit dat ze is ontsnapt, zegt misschien wel genoeg. We moeten ons afvragen in hoeverre wij in staat zijn om complexe, grote dieren in gevangenschap in al hun behoeften te voorzien.

Onderschat een orang-oetan nooit
Dit is een anekdote over grote mensapen: 
Als je een schroevendraaier aan een gorilla geeft, zal hij er even snel naar kijken en hem dan weggooien.
Als je een schroevendraaier aan een chimpansee geeft, zal hij er wel honderd toepassingen voor bedenken.
Als je een schroevendraaier aan een orang-oetan geeft, zal hij eerst doen alsof hij hem links laat liggen, maar als je weg bent, zal hij zich ermee uit z’n kooi bevrijden.

Op deze site kun je nog meer lezen over orang-oetans.

Onderschat ons niet